Een burn-out is een aandoening waarbij de patiënt emotioneel en fysiek uitgeput is. Hierdoor kan je bijna niets meer presteren. Vaak is er sprake van veel spanning en het lukt niet goed om daarmee om te gaan. Vooral het gevoel dat je geen controle hebt over je leven draagt bij aan burn-out. Dit kan te maken hebben met je werk, maar bijvoorbeeld ook met je gezondheid of met relaties. Als je een burn-out hebt, lukt het niet meer om te ontspannen. Bij mensen heeft een burn-out invloed op bijvoorbeeld de slaap, de focus en dingen onthouden. Je bent moe, terneergeslagen en hebt nergens zin in.

Burn-out bij paarden

Het is misschien geen officiële diagnose, maar ook paarden kunnen een soort burn-out ervaren. Ze zijn dan moe en lusteloos, reageren niet of slecht op hulpen, gaan geen interactie aan met soortgenoten of mensen en staan vaak in een hoekje van de stal of paddock. Deze paarden zijn niet meer nieuwsgierig naar hun omgeving en lijken geen energie te hebben. Zelfs als andere paarden ergens van schrikken geven deze paarden maar weinig reactie. Ook leren ze vaak slecht. Veel van dit soort klachten worden bij paarden ook met de term ‘learned-helplessness’ aangeduid.

Aangeleerde hulpeloosheid

Hoe leert een paard dit depressieve gedrag aan? Het is het gevolg van een langdurig proces, waarin het paard niet gehoord wordt. Een eenvoudig voorbeeld is het niet meer reageren op hulpen. Stel: je geeft een paard continu beenhulpen – zoals een beginner soms doet op een manegepaard – en die hulpen stoppen niet als het paard reageert door voorwaarts te gaan. Dan zal het paard op een gegeven moment helemaal niet meer voorwaarts reageren op een beenhulp. Hij heeft geleerd dat dat namelijk niets helpt en dat de beenhulpen toch blijven komen. Het paard zal zich dus voor de beenhulp afsluiten. Hetzelfde geldt voor allerlei ander gedrag. Als de signalen die een paard geeft over bijvoorbeeld fysiek ongemak, een te hoge trainingsbelasting, een niet-passende kudde, pijn of stress niet herkend worden en er niets met deze signalen gebeurt, dan zal het paard op een gegeven moment in zichzelf keren. Net als bij mensen die een burn-out hebben, ervaart het paard geen of maar heel weinig controle over zijn leven. Resultaat: een lusteloos paard dat door sommigen als braaf of sloom wordt ervaren, maar in werkelijkheid diep ongelukkig is.

Voorkomen is beter dan genezen

Een diep ongelukkig paard; dat wil natuurlijk niemand. Maar paarden maskeren ongemak meestal, omdat ze niet de zwakste in de kudde willen lijken. Het kan dan ook best lastig zijn om de eerste signalen van een burn-out bij paarden te herkennen. Hoe moet je dan voorkomen dat je paard in deze donkere tunnel terecht komt? Het begint bij goed kijken en zorgen voor een fijne leefomgeving, goed management en passende training.

Tips om burn-out te voorkomen

• Zorg voor passend management met voldoende goed ruwvoer, veel vrije beweging en sociaal contact met andere paarden. Dat is de absolute basis.
• Kijk altijd goed naar je paard en let op kleine signalen dat dingen niet lekker lopen.
• Observeer je paard af en toe in zijn vaste groep: lijkt het paard tevreden in deze kudde, vertoont hij sociaal gedrag zoals groomen en spelen, heeft hij vrienden?
• Let op signalen van pijn door bijvoorbeeld spijsverteringsproblemen, tandproblemen of een slecht passend harnachement. Laat je paard elk jaar bezoeken door een tandarts en een zadelspecialist. Schakel bij lichte kreupelheden je dierenarts of fysiotherapeut in.
• Zorg voor regelmaat en voorspelbaarheid in het dagelijks leven van je paard. Vaste voertijden, een vaste groep vriendjes en dagelijks vrije beweging geeft je paard een gevoel van controle.
• Houd het immuunsysteem van je paard op peil. Grijp op tijd in als je paard een keertje moe oogt, slecht uit zijn haar komt of wat snotterig is. Geef een dagje extra rust of zet een natuurlijk supplement in om je paard een boost te geven. Raadpleeg bij twijfel je dierenarts.
• Bied je paard een passende training, die geschikt is voor de leeftijd, het opleidingsniveau en het ras / de bouw van het individuele dier. Vraag niet te veel, maar óók niet te weinig. Lees je in en laat je goed adviseren.
• Zorg voor afwisseling in de training en doe niet elke dag hetzelfde. Dat is niet alleen fysiek belastend en aanleiding voor blessures, het is ook gewoon saai. Ga eens naar buiten, gooi een balkje op de grond of leer wat grondwerk. Breid de horizon van je paard langzaam uit, zonder over zijn grenzen heen te gaan. Een van nature wat nerveus paard moet je misschien niet in één keer met een heel parcours van schriktraining confronteren. Begin met iets haalbaars en werk het van daaruit verder uit. Voor een jong dier dat niets gewend is, is een uitdaging iets heel anders dan voor een ervaren wedstrijdpaard.
• Eventueel kan je de paddock of de weide ‘verrijken’ met bijvoorbeeld een gedeeltelijk andere ondergrond, een heuveltje, een bos wilgentakken of bijvoorbeeld speelballen met hooi. Je paard kan dan verkennend en nieuwsgierig gedrag uiten.
• Ondersteun je paard met de juiste vitaminen, mineralen en kruiden. Een paard dat extra stress ervaart door bijvoorbeeld een verhuizing, een zware training, of herstel na een ziekte, kan je ondersteunen met bijvoorbeeld magnesium, kruidnagel en rustgevende kruiden. Dit kan helpen om weer uit het dal te klimmen of liever nog: een serieuze dip voorkomen.

Kijk goed naar je paard!

Samenvattend is het dus vooral zaak dat je weet waar je op moet letten. Een paard dat er van buiten rustig uit ziet, is van binnen niet altijd op orde. Geef je paard de ruimte om natuurlijk gedrag te kunnen vertonen, inclusief sociaal gedrag. Een mentaal gezond paard is over het algemeen nieuwsgierig, vrolijk en sociaal.