De term ‘kissing spines’ leidt regelmatig tot veel verwarring en vaak ook veel ongerustheid bij paardeneigenaren. Een aantal jaar geleden werd de diagnose ‘kissing spines’ meestal gezien als het einde van de actieve carrière van een paard. Inmiddels weten we meer, maar nog lang niet alles over deze afwijking in de rug.

Kussende wervels?

Allereerst de naam. ‘Kissing spines’ betekent letterlijk ‘kussende wervels’. Die naam doet denken dat de wervels van het paard te dicht tegen elkaar staan. Dat is echter niet zo, het gaat om de doornuitsteeksels van de wervels. Bij mensen zijn die heel kort, paarden hebben veel langere uitsteeksels. Je voelt deze als je midden over de rug van je paard aait. Die bobbeltjes zijn de puntjes van de uitsteeksels, de wervels zelf zitten veel dieper in het lichaam. De lange uitsteeksels van de wervels zitten soms dicht tegen elkaar waardoor ze elkaar kunnen raken. Soms permanent, soms alleen bij bepaalde bewegingen, zoals het hol maken van de rug.

Wat gebeurt er bij kissing spines?

Wanneer de botten van de doornuitsteeksels elkaar (soms) raken, kan dat leiden tot irritatie van het bot. Dit kan ontstekingen, pijn en uiteindelijk ook botveranderingen veroorzaken. Ook de aanhechtingen van de gewrichtsbanden rondom de uitsteeksels kunnen geïrriteerd raken. Over de exacte oorzaak van kissing spines is veel discussie. De bouw van het paard speelt een grote rol en verkeerde training of bijvoorbeeld een slecht liggend zadel kunnen de situatie verergeren. Maar er zijn ook paarden die nog nooit gereden zijn maar al wel kissing spines hebben. De natuurlijke bouw is dus heel belangrijk. Ook de kwaliteit van de botaanleg tijdens de jeugd van een paard heeft flink wat invloed op hoe het skelet er uiteindelijk uit komt te zien. Dat geldt niet alleen voor kissing spines, maar ook voor OCD bijvoorbeeld. Een gezond skelet begint met een jeugd met goed voedsel met voldoende mineralen (silicium) en vooral ook heel veel vrije beweging voor het opgroeiende paard.

Wel kissing spines maar geen probleem?

Bij paarden komen ontzettend veel verschillende variaties in het skelet voor. Ook lichte vormen van kissing spines zijn heel regelmatig op röntgenfoto’s te zien. Vaak schrikken paardeneigenaren hier enorm van. Maar let op: er is verschil tussen wat je op een foto ziet en wat dat in de praktijk betekent. Dierenartsen noemen dit ‘klinische relevantie’. De eerste stap is dat je op de foto kissing spines ziet. Vervolgens moet je je afvragen of dit inderdaad ook klachten veroorzaakt (klinische verschijnselen). Dat is namelijk lang niet altijd zo, of alleen onder bepaalde omstandigheden. Niet alle veranderingen van de doornuitsteeksels zijn pijnlijk of een reden voor rugklachten. Meestal moet je verder kijken en uitsluiten dat er niet (ook) kreupelheden aan de benen spelen bijvoorbeeld. Wetenschappelijk onderzoek heeft al laten zien dat rugpijn vaker voorkomt wanneer de röntgenologische veranderingen van de doornuitsteeksels duidelijker zijn. Bovendien komt rugpijn bij paarden met afwijkende doornuitsteeksels vaker voor wanneer er ook sprake is van een (subtiele) kreupelheid, artrose van de facetgewrichten of artrose van het SI gewricht. Heel vaak is er dus sprake van een combinatie. Je kan je waarschijnlijk wel voorstellen dat een paard dat pijn aan een been heeft, anders gaat lopen om die pijn te vermijden en door dit afwijkende bewegingspatroon weer last krijgt van zijn rug. Als je in zo’n geval alleen een foto van de rug maakt en daar lichte kissing spines ziet, zijn die niet de oorspronkelijke oorzaak van het probleem en los je het dus ook niet op door alleen met de rug aan de slag te gaan.

Behandeling van rugpijn bij kissing spines

Een paard dat last heeft van kissing spines, zal bij bepaalde bewegingen, handelingen of training pijn laten zien. Soms is dat best moeilijk te zien, het kan heel subtiel zijn. Maar een paard kan bijvoorbeeld ongemak tonen bij opzadelen, of bij inbuigen of aangalopperen. Vaak zijn rugproblemen te zien doordat het paard niet zo fijn wil nageven. Ook bij het borstelen kan je soms rugpijn opmerken. Staken, bokken en vluchten kunnen ook tekenen van rugpijn zijn. Als je paard rugpijn heeft en op de röntgenfoto’s kissing spines te zien zijn, moet je daarnaast ook andere problemen en kreupelheden uitsluiten. Vervolgens kan je gaan kijken naar een behandeling. Die begint meestal met het behandelen van de pijnklachten. Je dierenarts kan lokaal bij de rug ontstekingsremmers inspuiten en daarnaast zijn er ook infusen die de botaanmaak stimuleren. Ook wordt vaak mesotherapie aanbevolen, waardoor de spierspanning rondom de rug wat lager wordt en de pijn vermindert. Wanneer de pijn minder is, is het tijd om weer te gaan bewegen. De rug van je paard moet weer op de juiste manier gaan bewegen en de compensatiepatronen die je paard heeft ontwikkeld om pijn te vermijden moeten verbroken worden. Vaak kunnen specialisten zoals een fysiotherapeut of een chiropractor hierbij helpen. Zorg bovendien ook voor een goed zadel en een ruiter die goed kan zitten en niet te zwaar is. Je paard moet leren om zijn buikspieren aan te spannen. Daardoor bolt de rug op en komen de uitsteeksels verder uit elkaar te staan in de beweging. Ze raken elkaar dan niet meer. Je dierenarts of fysiotherapeut kan ook stretchoefeningen voor je paard voorschrijven. Houd steeds ook andere kreupelheden goed in de gaten, zodat je paard niet opnieuw gaat compenseren.

Ondersteunen bij kissing spines

Voor de opbouw van zowel de botten als alle andere structuren die het skelet bij elkaar houden, zoals banden en pezen, is silicium een heel belangrijk mineraal. Je kan goed opneembaar gehydrolyseerd silicium over het voer van je paard geven als topping. Silicium stimuleert de natuurlijke aanmaak van glucosamine in het paardenlichaam en werkt van buiten naar binnen. Voor effect op de botten zelf moet je dit supplement minstens drie tot zes maanden geven. Wanneer je paard geen rugpijn meer heeft en je weer kan opbouwen met bewegen is het goed om bovendien de spieropbouw te stimuleren. De spieren moeten uiteindelijk een groot deel van de dragende functie gaan uitvoeren, zodat het skelet minder belast wordt. Goede spieropbouw begint met goede training én de juiste bouwstoffen. Met name aminozuren, magnesium en vitamine E zijn hiervoor belangrijk. Heeft je paard af en toe nog wat milde pijnklachten? Dan kun je overwegen om hem te ondersteunen met een extract van de kruidnagelplant. Dit werkt pijnstillend en ontstekingsremmend.