Een paard dat wat stijfjes de stal uitkomt of niet helemaal soepel is tijdens de training, kan van verschillende zaken last hebben. Als je paard echt onregelmatig is en blijft, laat dan de dierenarts komen voor een kreupelheidsonderzoek. Als er vooral sprake is van ‘op gang moeten komen’ of incidentele stijfheid, ga dan eens na waar de stijfheid vandaan kan komen. Afhankelijk daarvan zijn er verschillende manieren om je paard te ondersteunen.

Stijfheid vanuit de spieren

Stijfheid kan uit de spieren komen. Dit is waarschijnlijker voor dieren die nog niet zo lang in training staan zoals jonge paarden of voor paarden die veel aan het werk zijn. Bij de training worden de spieren belast en uiteindelijk is het de bedoeling dat ze daar sterker en belastbaarder van worden. Door het trainen ontstaan kleine beschadigingen in de spiervezels, die in de periode na de training weer hersteld worden door het lichaam zelf. Daarna zijn de spieren sterker dan voorheen. Dit is een natuurlijk proces en onderdeel van de training. In principe is het dus ook niet erg. Wel is het belangrijk dat je een correct trainingsschema hebt, waarbij zwaardere belasting wordt afgewisseld door actieve rust (vrije beweging en bijvoorbeeld wandelen of grondwerk). Denk er daarbij ook aan dat ‘belasting’ voor een jong paard dat net zadelmak gemaakt wordt kan bestaan uit een kwartiertje stap en draf, terwijl dat voor een ervaren sportpaard iets heel anders betekent. En ook rust is voor beide soorten paarden verschillend. Maar voor allebei gelden dezelfde trainingsprincipes, waarbij een trainingsprikkel ervoor zorgt dat er wat microschade ontstaat, die in een rustfase van één of twee dagen hersteld wordt door het lichaam zelf, waarna je weer een nieuwe trainingsprikkel moet aanbieden om het proces te herhalen. Alleen als je op deze manier opbouwt zal je paard sterker worden en beter in conditie komen. Laat je hierover goed adviseren of lees hier meer over, zodat je een passend trainingsschema voor jouw paard kan maken. Een beetje stijfheid na een zware training is niet erg, zolang de spieren voldoende tijd krijgen om te herstellen.

Verzuring van de spieren: training en verschil tussen rassen

Tijdens het trainen kan het lichaam in een anaërobe (zuurstof-arme) toestand komen. Hierbij verzuren de spieren en wordt tijdelijk lactaat (melkzuur) opgeslagen in de spierweefsels. Dat gebeurt bijvoorbeeld tijdens een zwaardere dressuuroefening. Als het paard na de oefening weer even mag stappen voert het lichaam het lactaat weer af uit de spiercellen. Het is afhankelijk van de conditie en het niveau van je paard wanneer deze verzuring ontstaat. Voor een jong paard kan een rondje galop ervoor zorgen dat hij verzuurt. Voor een goed getrainde eventer ontstaat die verzuring mogelijk pas na zes of zeven minuten cross country. Als ruiter en trainer kun je vaak merken dat je paard verzuurt doordat hij ‘sterker in de hand’ wordt of wat verzet gaat vertonen. Als de spieren verzuren wordt het voor je paard lastiger om zijn balans te houden en dat voel je in het rijden. Dit is dus geen ongehoorzaamheid. Als je dit merkt, ga dan even stappen aan de lange teugel en laat je paard een paar minuten op adem komen. Het heeft geen zin om door te gaan als je paard verzuurd is. Het doet hem zeer en leidt tot meer stijfheid in de dagen na de training. Je paard zal ook een negatieve associatie krijgen met trainen als je door blijft gaan wanneer zijn lijf ‘in het rood’ zit. Als iets dus niet lukt in je training, een oefening of een hindernis, vraag je dan altijd af of je paard misschien last heeft van verzuurde spieren. Zéker als je op een Fries of koudbloed rijdt. Voor Friezen is wetenschappelijk vastgesteld dat ze een ander type spiervezels hebben dan bijvoorbeeld KWPN’ers of volbloeden. Als gevolg daarvan verzuren ze sneller, zeker in galop en vooral als ze daar nog niet heel erg aan gewend zijn. Er is hierover onderzoek gedaan bij jonge Friese hengsten in het Centraal Onderzoek. Daauit bleek dat minder vaak en minder lang galop trainen ervoor zorgde dat de paarden uiteindelijk sneller vooruitgingen en de training beter volhielden. Veel mensen vinden het aannemelijk dat ook koudbloeden in dit opzicht verschillen van rijpaarden. Blijf dus altijd goed naar je eigen paard kijken en pas de training aan op het individuele dier. Aan de andere kant is het ook belangrijk om wel voldoende intensief te trainen voor jouw paard, want als je te weinig doet, wordt je paard ook niet sterker en gaat zijn uithoudingsvermogen ook niet vooruit. Houd tenslotte ook rekening met aandoeningen zoals PSSM2, die ervoor kunnen zorgen dat je paard sneller verzuurt.

Stijfheid vanuit de gewrichten

Stijfheid kan dus komen door micro-beschadigingen of verzuring in de spieren, maar het kan ook uit de gewrichten komen. Gewrichten zijn de plaatsen in het lichaam waar botten bij elkaar komen en om elkaar heen draaien. Kraakbeen op de uiteinden van de botten en gewrichtsvloeistof in het gewricht zelf moeten ervoor zorgen dat de ‘klappen’ van beweging gedempt worden en de gewrichten soepel kunnen draaien. Voor de opbouw van bot, kraakbeen en gewrichtsvloeistof zijn mineralen belangrijk. Vooral silicium en magnesium moeten in voldoende mate in het voer zitten. Ook fosfor en calcium zijn essentieel, maar de meeste paarden krijgen hier ruimschoots voldoende van binnen vanuit het normale rantsoen. Als een paard ouder wordt kan het kraakbeen wat slijten en neemt de productie van gewrichtsvloeistof af. Dit kan wat pijntjes en stijfheid opleveren, vooral aan het begin van het bewegen. Dankzij beweging wordt meer gewrichtsvloeistof aangemaakt. Daarom is het bij oudere paarden vaak vooral een kwestie van rustig opwarmen. Als je eerst echt tien minuten of meer stapt, en daarna begint met kleine stukjes draf, zal de stijfheid bij veel oudere paarden vanzelf verdwijnen. Daarbij helpt het als je oudere paard ook veel vrije beweging heeft en de hele dag door kan scharrelen in plaats van stil staan in een box.

Artrose

In de loop van het leven kunnen lichte beschadigingen en slijtage aan het skelet ontstaan. De gewrichten worden dan wat minder glad en er kunnen kleine ontstekinkjes in de gewrichten voorkomen. Veel oudere paarden hebben een lichte vorm van artrose, waardoor ze wat moeilijker op gang komen. Je kan pijnklachten tegengaan met plantaardige ontstekingsremmers en pijnstillers, zoals bijvoorbeeld een extract van kruidnagel. En ook voor stijfheid bij artrose geldt dat veel vrije beweging en rustige warm-ups de beste remedie zijn. Geef je paard de tijd en houd hem zoveel mogelijk in beweging. Als een paard spiermassa verliest (ook een natuurlijk proces bij het ouder worden) wordt de belasting op de gewrichten groter. Het is dus belangrijk om de spieren te blijven trainen: ze houden je paard ‘bij elkaar’ en vangen de bewegingen op, waardoor de gewrichten minder belast worden. Zie de spieren maar als een soort harnas dat je paard om zijn kwetsbare botten heen heeft aangelegd. Hoe beter het harnas, hoe minder het skelet belast wordt en slijt.

Afvalstoffen in de gewrichten

Naast verzuring van de spieren, kan bij zware training ook een ander verschijnsel ontstaan, namelijk het opstapelen van afvalstoffen in de gewrichten. Het gaat hierbij om urinezuur, dat bij intensieve arbeid als restproduct wordt aangemaakt. Als het paard volop in beweging is kan het lichaam deze afvalstof niet direct afvoeren richting de nieren, maar wordt het urinezuur tijdelijk opgeslagen in de gewrichten. Die opslag vindt plaats in de vorm van urinezuur-kristallen. En die kristallen hebben scherpe uitsteeksels. Dit kan na een intensieve training zorgen voor pijn en stijfheid vanuit de gewrichten. Na verloop van tijd worden deze kristalletjes vanzelf weer afgevoerd. Je kan dit proces ondersteunen met behulp van een kruidenextract. Een combinatie van kurkuma, boswellia, heermoes, zwarte bes en bamboe is hiervoor geschikt.

Soepel paard?

Of je paard nu af en toe wat stijfheid vertoont vanuit de spieren, vanuit de gewrichten, of allebei: In alle gevallen is het belangrijk dat je paard voldoende spieren heeft. Spieren die goed aangelegd zijn vormen een functionele mantel rondom de gewrichten en vangen een groot deel van de klappen op. Om de spieren van je paard soepel en gezond te houden is een goed trainingsschema met voldoende prikkels én voldoende actieve rust belangrijk. Je kan de spieropbouw ondersteunen met het mineraal magnesium en met vitamine E. Om de gewrichten gezond te houden zijn vrije beweging en het mineraal silicium erg belangrijk. Als je paard wat stijfheid heeft door artrose of de opstapeling van afvalstoffen in de gewrichten zijn er plantaardige supplementen die kunnen ondersteunen.

Bronnen:

Siegers, E., van Wijk, E., van den Broek, J., Sloet van Oldruitenborgh-Oosterbaan, M., & Munsters, C. (2023). Longitudinal training and workload assessment in young Friesian stallions in relation to fitness: Part 1. Animals, 13(4), 689. https://books.google.com/books?hl=nl&lr=&id=OwOYEQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA63&dq=carolien+munsters+friesian&ots=P1d__iGfaZ&sig=WlRLUeV3lrCBTA68S-E0Vctcreg

Siegers, E., van den Broek, J., Sloet van Oldruitenborgh-Oosterbaan, M., & Munsters, C. (2023). Longitudinal training and workload assessment in Young Friesian stallions in relation to fitness, Part 2—an adapted training program. Animals, 13(4), 658. https://www.mdpi.com/2076-2615/13/4/658

Siegers, E. W., Parmentier, J. I., Sloet van Oldruitenborgh-Oosterbaan, M. M., Munsters, C. C., & Serra Bragança, F. M. (2025). Gait kinematics at trot before and after repeated ridden exercise tests in young Friesian stallions during a fatiguing 10-week training program. Frontiers in Veterinary Science, 12, 1456424. https://www.frontiersin.org/journals/veterinary-science/articles/10.3389/fvets.2025.1456424/full

Gough, M. R., Munroe, G. A. and Mayhew, I. G.. (2002). Urea as a measure of dilution of equine synovial fluid. Equine Veterinary Journal, 34: 76-79. doi:10.2746/042516402776181213.

Reffitt DM, Ogston N, Jugdaohsingh R, Cheung HF, Evans BA, Thompson RP, Powell JJ, Hampson GN. Orthosilicic acid stimulates collagen type 1 synthesis and osteoblastic differentiation in human osteoblast-like cells in vitro. Bone. 2003 Feb; 32 (2): 127-35. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12633784